Bedensel, Ruhsal ve Toplumsal Olarak İyi Olma Hali: Bir İnsan Hakları Perspektifi
İstanbul’da yaşamak, sürekli bir akışta olmak demek. Her sokak, her köşe başı, her durak farklı bir dünyayı, bazen de bir sorunu içinde barındırır. Toplumsal cinsiyet eşitsizliği, sınıf farkları, kültürel çatışmalar… Bunların hepsi, bedensel, ruhsal ve toplumsal olarak “iyi olma” halimizi doğrudan etkiler. Ama bu “iyi olma” hali nedir? Herkes için aynı mıdır? Yoksa bir çocuğun, kadının, engelli bireyin veya yaşlı bir insanın “iyi olma” hali farklı mıdır? Gelin, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından bu soruları ele alalım.
Bedensel İyi Olma Hali
Bedensel olarak iyi olmak, genellikle sağlıklı olmayı, vücudun düzgün çalışmasını ifade eder. Ancak İstanbul gibi büyük bir şehirde, bedensel iyi olma halini sağlamak her geçen gün daha zor hale geliyor. Toplu taşıma araçlarında sıkışan insanlar, bir türlü rahatça yürüyemeyen yayalar, trafiğin içinde kaybolan araçlar… Hepsi, bedensel sağlığı tehdit eden unsurlar.
Bir gün sabah işe gitmek üzere metrobüse bindiğimi hatırlıyorum. O kadar kalabalıktı ki, önünüzdeki insanın arkasındaki yüzünü görmek, hatta nefes alacak alan bulmak neredeyse imkansız hale geliyordu. Bir yanda oturmak isteyen yaşlı bir kadın, diğer tarafta ise sabahları işe gitmeye çalışan bir grup genç adam… Herkes birbirine çarpıyor, rahatsızlık veriyor ama kimse kimseye bir şey söylemiyor. Sadece içsel bir gerginlik var. Bu, toplumsal bir sorun. Şehirde “bedensel iyi olma hali” şehre, yaşam koşullarına, kültürel normlara ve insan ilişkilerine bağlı olarak değişiyor.
Bir engelli birey için bedensel iyi olma hali, basit bir asansörün çalışması veya bir rampanın varlığıyla doğrudan ilişkili. Gündelik hayatta karşılaşılan engeller, onların bu “iyi olma” halini her geçen gün daha zorlaştırıyor. Aynı şekilde, evsiz insanların sokağa çıkıp rahatça bir parkta dinlenebilmesi de bedensel sağlıklarının korunmasına katkı sağlayacak bir durumdur.
Ruhsal İyi Olma Hali
Ruhsal olarak iyi olmak, bedensel sağlığın bir uzantısı gibi düşünülebilir. Ancak aslında ruhsal sağlık, çok daha kompleks bir olgudur. Ruhsal sağlık, kişinin içsel dengesi, kendini ifade edebilme gücü ve çevresindeki dünya ile olan ilişkisiyle doğrudan alakalıdır.
Özellikle büyük şehirlerde yaşayan bireyler, stres, yalnızlık ve sürekli koşuşturma içinde ruhsal sağlıklarını korumakta zorlanıyorlar. İstanbul’un sürekli kalabalığı, binaların gürültüsü ve her gün karşılaşılan toplumsal sorunlar, insanların ruhsal sağlıklarını tehdit ediyor. Çalışan bir genç olarak sabah işe gitmek, işyerindeki yoğunluğu atlatmak ve akşam evde geçireceğiniz zamanı planlamak bile oldukça stresli olabiliyor.
Bir arkadaşımın deneyimi, ruhsal iyi olma haline ne kadar müdahale eden bir faktör olduğunu gösteriyor. O, bir sivil toplum kuruluşunda çalışıyor ve işyerinde sürekli olarak “güçlü durmak” zorunda. Ancak bir gün, dayanamayarak “bunu kaldıramıyorum” dedi. O an, hem bedensel hem ruhsal sağlığının bir kırılma noktasına geldiğini fark etti. İstanbul’da yoğun iş temposu ve toplumsal baskılar, ruhsal iyi olma halinin çok kırılgan olduğunu gözler önüne seriyor. Ruhsal sağlık, toplumsal yapının ve cinsiyet normlarının, kişinin kendisini nasıl hissedeceğini etkileyen bir faktör haline geliyor.
Kadınların, toplumsal cinsiyet normlarına uymak zorunda hissetmeleri veya LGBTQ+ bireylerin kimliklerini gizlemek zorunda kalmaları, ruhsal sağlıklarını ciddi şekilde etkileyebiliyor. Bu, toplumun “iyi olma” anlayışının dışına itilmiş grupların yaşadığı travmaların, içsel bir sıkışmaya dönüşmesidir.
Toplumsal Olarak İyi Olma Hali
Toplumsal olarak iyi olmak, bir toplumun sosyal yapısının ne kadar sağlıklı olduğunu gösteren bir ölçüttür. Burada, herkesin eşit fırsatlara sahip olması, ayrımcılığın olmaması ve adaletin sağlanması temel bir ilke olarak ortaya çıkar. Ancak İstanbul gibi büyük şehirlerde toplumsal cinsiyet, sınıf ve etnik köken gibi faktörler, bireylerin toplumsal “iyi olma” durumunu ciddi şekilde etkiler.
Sokakta yürürken, kadınların her an tacize uğrayabileceğini düşünerek yürüdüklerini gözlemleyebiliyorum. “Toplum içinde iyi olma” hali, kadınların ne kadar güvenli hissedebildikleriyle ilgilidir. Kadınların sürekli olarak kendilerini savunmak zorunda hissetmeleri, toplumsal eşitsizliğin bir yansımasıdır. Bu, sadece cinsiyet ayrımcılığıyla değil, aynı zamanda ekonomik ve etnik ayrımcılıkla da bağlantılıdır.
Bir sabah yine metrobüse binerken, etrafımda gördüğüm manzaralar çok anlamlıydı. Bir grup işçi, sabah erkenden işlerine gitmek üzere yer bulmak için birbirleriyle yarışıyordu. Oysa, bambaşka bir dünya vardı. Üst sınıfın özel arabaları, daha geniş yaşam alanları, daha az stresli yollar… Toplumsal sınıf, toplumsal olarak iyi olma halinin belirleyicilerindendir. Farklı grupların toplumsal eşitsizliklerle karşılaşması, onların “iyi olma” durumunu doğrudan etkiler.
Toplumun “iyi olma” halini sağlamak, sadece fiziksel koşullardan ibaret değildir. İnsanların birbirleriyle daha adil bir ilişki kurabilmesi, daha hoşgörülü ve anlayışlı bir toplumda yaşamaları, onların psikolojik sağlıkları üzerinde de büyük bir etkiye sahiptir.
Sonuç: İyi Olma Haline Giden Yol
İstanbul’da, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından “iyi olma” haline ulaşmak oldukça zordur. Ancak bu zorluk, bu sorunları daha görünür hale getirir ve toplumun bu meselelerle yüzleşmesini sağlar. Toplumsal cinsiyet eşitsizliği, sınıf farklılıkları ve toplumsal normlar, herkesin bedensel, ruhsal ve toplumsal olarak “iyi olma” halini etkileyen ana faktörlerdir. Bu sorunun çözümü, toplumun daha adil, eşitlikçi ve anlayışlı bir yapıya bürünmesiyle mümkündür.